Dayaks

Het woord Dayak (in het Nederlands Dajak) betekent het binnenland of stroomopwaarts

Borneo is een van de grootste eilanden van de wereld. Het is opgedeeld door Indonesië (Kalimantan), Maleisië en Brunei. Kalimantan is het eiland van de Dayaks. Dayak is een verzamelnaam voor verschillende inheemse stammen (oa Iban, Penan). Elke groep heeft zijn eigen dialect, cultuur en gewoontes. In totaal zijn er ongeveer 3 -4 miljoen Dayaks. De ene groep leeft meer afgezonderd van de bewoonde wereld dan de andere.

Leven van het bos
De Dayaks leven in het regenwoud en zijn zowel voor hun voedsel als medicijnen grotendeels afhankelijk van wat het bos hen biedt. De rivier is bad-,- zwem- en drinkwater en vervoer gaat per boot. Tegenwoordig zijn er steeds meer (slechte) wegen aangelegd omdat palmolie- en houtkapbedrijven de plantages willen bereiken. Door het gebruik van zonnepanelen is er ook in het oerwoud elektriciteit.

Longhouses
De Dajaks bouwden vroeger grote, langwerpige huizen, waarin een hele groep, bestaande uit een groot aantal gezinnen, samenwoonde. tegenwoordig hebben de meeste Dayaks een eigen huis en wordt het longhouse als gemeenschapsgebouw gebruikt of voor bezoekers.

Ladang
De Dayaks hebben ladangs (rijstvelden). Ze bedrijven de zogenaamde slash and burn. Een klein stuk regenwoud wordt gekapt en de (gedroogde) stammen in brand gestoken. De as maakt de grond vruchtbaar. Als de as is afgekoeld, wordt er gezaaid. Na twee – drie rijstoogsten, moet het land 10 tot 20 jaar met rust worden gelaten, zodat een secundair bos kan onstaan.

Koppensnellers
De Dayaks waren vroeger berucht als koppensnellers. De hoofden van vijanden werden afgehakt. Volgens verhalen uit oude culturen zou het hoofd van een persoon diens ziel en levenskracht bevatten. Het hoofd werd gebruikt voor rituelen om te proberen deze levenskracht in handen te krijgen. Een bekend beeld hierbij is dat de hoofden werden gedroogd of geconserveerd om te voorkomen dat ze zouden vergaan. Het Nederlandse koloniale bestuur en de Indonesische autoriteiten hebben het koppensnellen verboden.

Rijstwijn
De Dayaks houden van feesten, dansen en het drinken van rijstwijn (arak/tuak), hun traditionele huisgestookte drank.

Religie
De meeste Dayaks zijn christelijk of blijven bij het originele Kaharingan geloof. Het Kaharingan geloof richt zich op de bovennatuurlijke wereld van de geesten en de geesten van voorouders.


Boeken over Dayaks en Borneo:

Leven tussen de koppensnellers, Opgroeien in de Dajakstam op Borneo. Het verhaal van een Dajakmeisje, Riska Orpa Sari, Uitgeverij Areopagus, 1999

Vreemdeling in het Woud. Te voet door Borneo, Eric Hanssen, Het Spectrum 2000

Naar het hart van Borneo, Redmond O’Hanlon, Eldorado reizen, 1984

Uit Dajakland, Kijken in het leven van den Koppensneller, J. Jongejans, Meulenhoff MCMXXII